Дұрыс отыруды қамтамасыз ететін құралдар
Дұрыс отыруға арналған жабдықтар ОТҚ нұсқалары, олардың тиімді тұстары мен кемшіліктері, қосымша тіректер
Жабдықты таңдау кезіндегі басты талаптар:
Денені дұрыс қалыпта ұстау (позициялау) туралы тақырыпта балаға қолдау көрсетудің маңыздылығын атап өттік, себебі бұл оның өсіп-жетілуіне және емдік шаралардың тиімділігіне тікелей әсер етеді. Ең негізгі қалыптардың бірі — отыру қалпы. Осы мақсатта арнайы отыру тіреуіштері, сонымен қатар түрлі реттегіш тетіктері бар үйде немесе далада қолданылатын арбалар пайдаланылады.
Оңалту құралдарын таңдау кезіндегі басты ережелер:
Артық жабдықтың қажеті жоқ. Құралдың бағасы немесе ондағы қосымша тіректердің көптігі оның тиімділігіне кепіл болмайды. Қолдау деңгейі баланың жеке мүмкіндіктеріне сай болуы тиіс. Егер бала өздігінен басын тік ұстай алса, күрделі бастіреуіштерді қолданудың мәні жоқ. Ал басын ұстауы қиын балалар үшін арнайы бастіреуіш қауіпсіздік пен дұрыс қалып үшін аса қажет.
Өлшемнің дәлдігі. Жабдық баланың дене бітіміне толықтай сай келуі міндетті [2]. Ең дұрысы — тапсырыспен жасалған құралдар, бірақ дайын өнім алған жағдайда да барлық параметрлердің есепке алынғанын тексеру керек. Егер ОАЖБ құжатында нақты өлшемдер жазылмаса, арнайы маманның көмегіне жүгініп, өлшемдерді алдын ала дайындап қойыңыз.
Маман қандай деректерді назарына алуы тиіс?
ОАЖБ талаптарына сәйкестік. Сізге берілетін жабдықтың ОАЖБ-дағы сипаттамаларға сай екенін мұқият тексеріп алыңыз. Әрбір ұсақ-түйек тетік оңалту процесінің сәтті өтуіне әсер етуі мүмкін екенін ұмытпаңыз.
Дұрыс отыруды қамтамасыз ететін жабдықтардың нұсқалары:
Отыруға арналған тірек.
Құрылғы туралы ақпарат
Денені ұстап тұратын түрлі тетіктері бар орындық. Материалы ретінде көбінесе фанера, кейде пластик қолданылады.
Қолдану жағдайлары:
Бұл жабдық көбінесе уақытша құрал ретінде қарастырылады. Мәселен, негізгі эргономикалық арбаны күту барысында немесе саяжайға, қонаққа барғанда пайдалануға ыңғайлы. Бастысы — таңдалған тіреуіштің баланың дене бітіміне нақты сәйкес келуін қадағалау қажет.
Кімдерге арналған?
Бұл құрал өз бетінше қозғала алатын және отыруға қабілетті балалар үшін тиімді. Омыртқа мен буындарда күрделі патологиялық өзгерістер болмағанда қолданылады.
Кімдерге қолдануға болмайды?
Тек жатқан күйдегі балалар үшін, сонымен қатар омыртқасы қисайған немесе аяқ буындары қатып қалған (контрактурасы бар) балаларға бұл құрал тиімсіз.
Артықшылықтары:
Кейбір модельдерде орындықтың тереңдігін, енін және аяқ тіреуішінің биіктігін реттеуге болады.
Қосымша демеуіштер (бүйірлік тіректер, бастіреуіш, үстел) және бекіткіш белдіктер (жамбас белдігі, жилет, табан бекіткіштері) қарастырылған.
Кемшіліктері:
Мұндай жабдықтар көбіне көлемді және салмағы ауыр болады.
Бұл тіректерде баланы дұрыс отырғызу едәуір күрделі — бөлме ішіндегі арбаларға қарағанда реттеу тетіктері қолайсыз болуы мүмкін, сонымен қатар бекіту элементтерінің сапасы дененің мықты ұсталуына әрқашан кепілдік бермейді.
Бөлме ішінде қолданылатын отырғышты-арба
Құрылғы туралы ақпарат
Баланы дұрыс қалыпта отырғызуға мүмкіндік беретін қозғалмалы орындық. Мұндай жабдықтардың құрылымы қарапайым модельдерден бастап, бейімделгіш нұсқаларына дейінгі көптеген шешімдері кездеседі.
Қашан қолдану керек?
Үй жағдайында
Кімдерге арналған?
Тірек-қимыл аппаратының бұзылыстары бар барлық балаларға арналған. Баланың жағдайына байланысты арбаның функциялары, қосымша демеуіштер мен бекіткіш белдіктердің түрі өзгеріп отырады.
Кімдерге арналмаған?
—
Артықшылақтары:
Құрылғының барлық негізгі бөліктері бапталады:
орындықтың көлемі, арқалық пен аяқ қойғыштың биіктігі мен қисаю деңгейі реттеледі. Бүкіл орындықтың еңкею бұрышын да өзгертуге болады.
Жабдық денені ұстап тұратын түрлі элементтермен толықтырылған: жан-жақтан демеуіштер, басты бекіту тетігі, қауіпсіздік белдіктері (жамбасқа, кеудеге арналған), аяққа арналған фиксаторлар мен үстел.
Баланың дене бітіміне қарай жеке бейімдеу функциялары қарастырылған.
Әр санның ұзындығына қарай орындықтың тереңдігін жеке реттеуге мүмкіндік бар.
Әр табанның қалыбына қарай аяқ тіреуіштерінің еңкею бұрышы мен биіктігін бөлек-бөлек орнатуға болады.
Кемшіліктері:
Күрделі құрылымды арбаларды өз бетінше реттеу қиындық тудыруы мүмкін, сондықтан жабдықтың параметрлерін дәл баптау үшін тәжірибелі маманның көмегі керек.
Қосымша құрылғылары
ОАЖБ-да келесі сипаттамалардың болуы маңызды:
отыру бетінің сипаты (қаттылығы және қисаю деңгейін өзгерту мүмкіндігі);
арқалықтың құрылымы (биіктігі, еңкеюі немесе артқа тасталуы);
қол тіреуіштері (биіктігі бойынша бапталуы);
аяқ қойғыштардың реттелуі (биіктігі, көлбеулігі және табан тірегінің болуы);
басты бекіту элементтері (басқа арналған тіректер мен бүйірлік демеуіштер);
тұлғаны ұстап тұратын бүйірлік тіректер;
бел омыртқасына арналған арнайы жастықша (валик);
аяқтардың айқасып кетпеуін қадағалайтын белдік немесе бөлгіш тетік;
аяқтарды бекітуге арналған құрылғылар;
кеуде мен жамбасты ұстап тұратын қауіпсіздік белдіктері.
жамбас (тізе) белбеуі.
Қандай өлшемдерді білу қажет?
Тіпті ең кішкентай арбалардың өзі әрдайым бір жасқа дейінгі балаларға сәйкес келе бермейді. Бұл галереяда отырғышының тереңдігі мен ені 8–10 айдан асқан сәбилерге лайықталған отырғышты-арбалардың мысалдары берілген. Әр арбаның өзіндік ерекшеліктері бар — маман баланың қажеттіліктеріне сәйкес келетін нұсқаны таңдап береді.
Серуендеуге арналған отырғышты-арба
Бұл не?
Сүйемелдеушінің көмегімен серуендеуге арналған отырғышты-арба. Сыртқы түрі үй жиһазына ұқсас болғанымен, сыртта жүруге бейімделген берік жақтауға бекітілген.
Қалай қолдану керек?
Арнайы қалыпқа отырғызылып, серуендеуге арналған
Кімдерге арналған?
Өздігінен қозғалуға мүмкіндігі шектеулі немесе алысқа жаяу жүре алмайтын, сондай-ақ белсенді немесе электрлі арбаны басқара алмайтын балаларға арналған.
Кімдерге арналмаған?
Бойы 165 см-ден асатын балалар үшін ересектерге арналған отырғышты-арбалар анағұрлым қолайлы.
Артықшылықтары:
Барлық қажетті параметрлері — отырғыштың ені мен тереңдігі, биіктігі мен еңкею бұрышы реттелетін арқалық пен аяқ тірегіш, сондай-ақ арқалықтың немесе бүкіл орындықтың еңкею бұрышын реттеу мүмкіндігі бар.
Қосымша тіректер мен белдіктер — бүйірлік тіректер, бас тірегіш, жамбас белдігі, кеудеше, табан бекіткіштері, үстел.
Жекелей бейімдеу ерекшеліктері болуы мүмкін.
Далада жайлы серуендеуге жабдықталған: әртүрлі күнқағарлар, қысқы және жазғы жылытқыш қаптар, жаңбырқағарлар, жол сөмкелері, себеттер және т.б. орнатуға болады.
Кейбір модельдер көмекші жабдықтарды (аспиратор, өкпені жасанды желдету аппараты, жөтелдірткіш, оттегі баллоны, тамшылатқыш бекіткіші және т.б.) тасымалдауға арналған арнайы алаңдармен жабдықталған.
Жиналмалы қаңқасы бар — бұл оларды тасымалдауды жеңілдетеді (өлшемдері отырғышты-арбаның көлеміне байланысты).
Кемшіліктері:
Бейімделгіш арбаларды реттеу оңай емес — барлық тетіктерін дұрыс баптау үшін арнайы маманның көмегі керек.
Тасымалдау жағы да қолайсыз: арбаның көлемі үлкен болған сайын, оның жинақылығы төмендейді.
Қосымша құрылғылары
ЖОАБ (Жеке оңалту мен абилитациялау бағдарламасы)
шеңберінде келесі сипаттамалар жазылуы қажет:
отырғыш түрі (еңкею деңгейі реттелетін немесе қатты);
арқалық түрі (еңкею бұрышы бапталатын, қайырылмалы немесе қатты);
шынтақшалар (биіктігін өзгертуге болатын);
аяқ тіреуіштері (биіктігі, еңкею бұрышы және табан тірегіші реттелетін);
басты бекіту құралдары (бас тірегіш және бүйірлік тіреуіштер);
денені ұстап тұратын бүйірлік тіректер;
белге арналған жұмсақ білікше;
аяқтардың арасын ашық ұстауға арналған білікше немесе белдік (абдуктор);
аяқ ұстағыштар;
кеуде және жамбас (бел) белдіктері.
Қандай өлшемдерді білу қажет?
Серуендеу арбаларындағы ең маңызды нәрсе — арқалығы мен отырғышының қатты болуы, себебі баланың дұрыс отыруын дәл осы бөлшектер қамтамасыз етеді. Ал оның салмағын, өлшемін, қаптамасы мен дизайнын, сондай-ақ тұтқасының орналасуын ата-аналар өз қалауы мен тәжірибесіне қарай таңдайды.
Таяқша-арба (қолшатыр тәрізді жиналатын отырғышты-арба)
Бұл не?
Жұмсақ арқасы бар, шағын арба.
Қалай қолдану керек?
Қысқа мерзімді серуендерге және қоғамдық көлікпен жүруге арналған.
Кімдерге арналған?
Тірек-қимыл мүмкіндігі шектелген балалардың барлығына дерлік сәйкес келеді.
Кімдерге арналмаған?
Күрделі ортопедиялық қисаю орын алған балаларға.
Артықшылықтары:
Шағын, саяхаттауға жайлы
Кемшіліктері:
Жұмсақ арқалық пен отырғыш дененің дұрыс қалыпта болуын қамтамасыз ете алмайды — бұл ЖБА-ға шалдыққан балалар үшін қауіпті болуы мүмкін.
Мұндай арбаларда ұзақ отыруға болмайды: ең көбі 30–40 минут.
Қосымша құрылғылары
ЖОАБ (Жеке оңалту мен абилитациялау бағдарламасы) шеңберінде келесі сипаттамалар жазылуы қажет:
отырғыш түрі (еңкею деңгейі реттелетін немесе қатты);
арқалық түрі (еңкею бұрышы бапталатын, қайырылмалы немесе қатты);
шынтақшалар (биіктігін өзгертуге болатын);
аяқ тіреуіштері (биіктігі, еңкею бұрышы және табан тірегіші реттелетін);
басты бекіту құралдары (бас тірегіш және бүйірлік тіреуіштер);
денені ұстап тұратын бүйірлік тіректер;
белге арналған жұмсақ білікше;
аяқтар арасындағы арақашықтықты сақтау үшін валик немесе ремень;
аяқтарға арналған ұстағыштар;
кеуделік ремень;
Белдік (жамбас) ремені
Қандай өлшемдерді білу қажет?
Мұндай арбамен жарты сағаттан артық серуендемеген дұрыс. Дегенмен, егер бала үйде дұрыс отырса, түрегеп тұрса, ортопедиялық құрылғыларды қолданса, физикалық терапия алып, онымен емдік гимнастика, массаж жасалса, онда тіпті теңіз жағасында екі апта бойы жағажайдан қонақүйге дейін таяқша-арбамен жүру де жағдайды нашарлата қоймайды. Бірақ ұзақ сапарлар — саяхаттау, басқа қалада емделу туралы сөз болса — барынша берік әрі негізгі отырғышты-арба туралы ойланған жөн.
Белсенді қолдануға арналған отырғышты-арба
Бұл не?
Көптеген міндеттерді шешетін ОТҚ. Ол неғұрлым белсенді балаларға өз бетінше жүріп-тұруға және ортаға бейімделуге жол ашса, жағдайы қиынырақ балаларға күні бойы дененің дұрыс әрі жайлы қалыпта сақталуын қамтамасыз етеді. Мұндай арбалар көбінесе бойы өсіп, серуендеуге арналған қалыпты модельдер тарлық ететін жасөспірімдер үшін оңтайлы.
Қалай қолдану керек?
Өз бетінше серуендеу кезінде.
Кімдерге арналған?
Өз бетінше жүре алатын, бірақ тез шаршайтын балаларға. Арба күш үнемдеуге көмектеседі — мысалы, ойын алаңына дейін жетіп алып, сол жерде арбасыз ойнауға мүмкіндік береді.
Өз бетінше жүре алмайтын, бірақ отыра алатын балаларға. Арба баланың еркін қозғалуына және тәуелсіз болуына жағдай жасайды.
Өздігінен отыра алмайтын балаларға. Дененің дұрыс әрі жайлы қалыпта болуын ұйымдастыруға көмектеседі.
Кімдерге арналмаған?
—
Артықшылықтары:
Үй ішінде де, далада да қолдануға жарамды.
Баланың дербестігін арттыруға септігін тигізеді.
Арқалығы мен отырғышы тиісті деңгейде қатты (кейбір түрлері жиналмалы болып келеді).
Қосымша бейімдеу жабдықтарының кең таңдауы қарастырылған: айналдыруға ыңғайлы тұтас жиектер, еңкею бұрышы өзгермелі арқалық, орындық пен аяқ қойғыш, түрлі бас тірегіштер, абдуктор, үстелше; сондай-ақ жол талғамайтын дөңгелектермен жабдықтауға болады.
Тіпті ең кішкентай бүлдіршіндерге арналған нұсқалары бар: орындық өлшемі 18×18 см-ден басталады, ал салмағы небәрі 4–5 кг.
SORG, HOGGI, KINESIS сияқты жекелеген өндірушілер стандартты өлшемдермен (s/m/l) шектелмей, арбаны баланың дене бітіміне сай жеке тапсырыспен жасайды.
Кемшіліктері:
Таңдау барысында пандустар мен көтергіштердің қолжетімділігін, есік пен лифт енін, сондай-ақ жол сапасын назарда ұстаған жөн: белсенді арбалар тегіс асфальт пен тапталған жерде жақсы қозғалады, алайда қалың қар, құм, батпақ немесе ірі тасты жолдарда жүруі қиындайды.
Жасөспірімдерге арналған бейімделген арбалардың салмағы ауыр және олар жиналмайды.
Қосымша құрылғылары
ЖОАБ (Жеке оңалту мен абилитациялау бағдарламасы) шеңберінде келесі сипаттамалар жазылуы қажет:
отырғыш түрі (еңкею деңгейі реттелетін немесе қатты);
арқалық түрі (еңкею бұрышы бапталатын, қайырылмалы немесе қатты);
шынтақшалар (биіктігін өзгертуге болатын);
аяқ тіреуіштері (биіктігі, еңкею бұрышы және табан тірегіші реттелетін);
басты бекіту құралдары (бас тірегіш және бүйірлік тіреуіштер);
денені ұстап тұратын бүйірлік тіректер;
белге арналған жұмсақ білікше;
аяқтардың арасын ашық ұстауға арналған білікше немесе белдік (абдуктор);
аяқ ұстағыштар;
кеуделік ремень;
белдік (жамбас) ремені.
Қандай өлшемдерді білу қажет?
Белсенді қолдануға арналған арбалар — «дәстүрлі» үлгілер, олардың құрылымында орындықтың көлбеулігін толықтай өзгерту немесе бас тірегіш орнату секілді күрделі бейімдеу функциялары қарастырылмаған. Бұл модельдер өздігінен қозғала алатын, бірақ тез шаршайтын балаларға, сондай-ақ жүре алмайтын, бірақ отыруға қабілетті балаларға арналған.
Өндірушілердің суреттерінде арбалар әдетте базалық жиынтықта көрсетіледі, бірақ оларға қосымша тіректер мен бекіту белдіктерін (бүйірлік тіректер, бас тірегіштер, абдуктор (аяқ арасындағы валик), жамбас белдігі, жилет және т.б.) орнатуға болады.
Мұндай арбалар көптеген қосымша тіректерді ұсынады, олардың арқалығын, аяқ тірегішін және орындығын толықтай еңкею бұрышы бойынша реттеуге болады (сол жақтағы суретте тек орындығы еңкейетін арба, оң жақтағы суретте орындықтың, арқалықтың және аяқ тірегіштің еңкеюі көрсетілген)
Электр жетекті орындықты-арба
Бұл не?
Өз бетінше қозғалуға арналған жоғары технологиялық ОТҚ — қимыл-қозғалысы ауыр бұзылған балалардың белсендірек және тәуелсіз болуына тағы бір мүмкіндік. Басқару үшін шынтақшадағы пульт қолданылады (басқарудың балама түрлері де болады — иекпен, жалғыз бұлшықетпен және т.б.). Арба орындықтың астындағы аккумуляторлар арқылы жұмыс істейді.
Қалай қолдану керек?
Өз бетінше серуендеуге немесе ғимарат ішінде қозғалуға арналған.
Кімге арналған?
Бұлшықет әлсіздігі немесе ауыр ортопедиялық деформациялар салдарынан белсенді қолдануға арналған арбаны өз бетінше басқара алмайтын балаларға арналған.
Белсенді қолдануға арналған арбаны тек қысқа уақыт пайдалана алатын балаларға арналған. Электрлі арбаларды ұзақ серуендеуге және алыс қашықтықтарға жүруге қолдануға болады.
Кімге арналмаған?
—
Артықшылықтары:
Бөлме ішінде де, серуендеуде де қолданылуы мүмкін.
Өз бетінше әрекет етуді дамытуға септігін тигізеді.
Жетегі алдыңғы, артқы және ортаңғы болуы мүмкін.
Кейбір модельдер реттеуге арналған электр жетегімен жабдықталған — арқалықтың, орындықтың, аяқ тірегіштің еңкею бұрышын, сондай-ақ орындықтың толықтай көтерілуін (жеделсаты) баптауға болады.
Саяхаттауға арналған жиналмалы модельдері бар.
Кемшіліктері:
Ауыр — шамамен 100–150 кг (жинамалы модельдер — 30 кг-нан бастап).
Қолжетімді ортаға жоғары талаптар қойылады — сәйкес келетін пандустар, жүк жеделсатылары, кең есік ойықтары қажет. Кез келген жермен жүру мүмкін емес, кейде тіпті жиектастың өзі күрделі кедергіге айналады.
Кішкентай балаларға арналған нұсқалар іс жүзінде жоқ (таңдау мүмкіндігі негізінен бойы 120 см-ден басталатын балалар үшін қарастырылған).
Қосымша құрылғылары
ЖОАБ (Жеке оңалту мен абилитациялау бағдарламасы) шеңберінде келесі сипаттамалар жазылуы қажет:
отыру түрі (еңкею бұрышы реттелетін, қатты);
арқалық түрі (еңкею бұрышы реттелетін, артқа шалқаймалы, қатты);
шынтақ тіректерінің түрі (биіктігі реттелетін);
аяқ тірегінің түрі (биіктігі реттелетін, еңкею бұрышы реттелетін, табан тірегі реттелетін);
басқа арналған құрылғылар (бас тірегі, басқа арналған бүйірлік тіректер);
денеге арналған бүйірлік тіректер;
белге арналған валик;
аяқтар арасындағы арақашықтықты сақтау үшін валик немесе ремень;
аяқтарға арналған ұстағыштар;
кеуделік ремень;
белдік (жамбас) ремені.
Сондай-ақ:
арқалықтың, отыру бөлігінің және аяқ тірегінің еңкею бұрышын реттеу тәсілі (электрлік);
жетек түрі: алдыңғы, артқы, орталық.
Қандай өлшемдерді білу қажет
Жиналмалы арбаларды тек жолға шыққанда қолданатын нұсқа ретінде қарастырған жөн: көбінесе олардың арқалығы мен отырғышы жұмсақ болады, ал жұлын бұлшықет атрофиясы (ЖБА) бар балаларға мұндай ОТҚ-да қатарынан 30–40 минуттан артық отырмау ұсынылады.
Мұндай арбаларда, әдетте, қосымша тіректер мен бекіту функциялары өте көп болады — олардың кейбірін пульт арқылы реттеуге болады.
Мұндай арбалар 5 пен 10–12 жас аралығындағы балаларға лайықталған. Бұл жас мөлшері шартты түрде көрсетілген: егер үш жастағы бала механизмді меңгере алса, арбаны қолдануына болады. Сол сияқты, 12 жастағы балаға арбаның өлшемі сәйкес келсе, оны ары қарай пайдалануға еш шектеу жоқ.
Қосымша тіректер, бекіту белдіктері және бейімделу функциялары:
Қатты арқалық пен орындық. Баланың салмағы тірекке (жамбас пен бөксенiң) дұрыс түсуі үшін және дененің жоғарғы бөліктері (бас, иық, кеуде, арқа) симметриялы орналасуы үшін орындыққа қатты арқалық пен орындық қажет. Егер олар жұмсақ болса, арбадағы қалыпты жеткілікті деңгейде ұстап тұра алмайды, ал бұл асқынуларды (контрактуралар, сколиоз) күшейтуі немесе жаңаларының пайда болуына түрткі болуы мүмкін. Суретте: қатты арқалығы мен орындығы бар Timoteos ODE бөлме ішіне арналған орындықты-арбасы.
Тұтастай еңкею бұрышы реттелетін орындық. Бұл функция тік отыру қалпын ұзақ сақтай алмайтын немесе басын ұстай алмайтын әлсіз балалар үшін өте қажет. Орындық толықтай артқа қарай еңкейеді — бұл дұрыс қалыпты сақтауға және сонымен бірге балаға түсетін жүктемені азайтуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, мұндай қалыпта бас пен дененің алға қарай ауып кетпейтіні маңызды. Суретте: орындығы тұтастай артқа еңкейетін Schuchmann Madita Maxi отырғышы.
Еңкею бұрышы реттелетін арқалық. Жамбас буынында жазылу контрактурасы бар балаларды арқалығы 90 градус болатын орындыққа отырғызу мүмкін емес. Олардың дұрыс қалыпта отыруын ұйымдастыру үшін орындықтың арқалығы артқа қарай еңкеюі қажет. Серуендеуге арналған және үйге арналған арбалардың көпшілігінде бұл функция қарастырылған. Суретте: Patron Froggo бөлме ішіне арналған орындықты-арбасының реттелетін арқалығы.
Тұтастай еңкею бұрышы реттелетін аяқ тірегіш. Егер балада тізе буындарының контрактурасы болса, бұл функция аяқтың жайлы қалыпта болуын қамтамасыз ететін еңкею бұрышын таңдауға мүмкіндік береді. Суретте: Patron Froggo бөлме ішіне арналған орындықты-арбасының реттелетін аяқ тірегіші.
Табан тірегішінің еңкею бұрышын реттеу. Сирақ-табан буындарының контрактурасы кезінде табанды дұрыс қалыпқа келтіру үшін қажет. Суретте: табан тірегіші — Medical Distributors компаниясының PATRON арбалар каталогынан мысал.
Бүйірлік тіректер. Дененің жоғарғы бөлігіне (бас, иық, кеуде, арқа) симметриялы қалып беруге көмектеседі және баланың бүйірге ауып кетуіне жол бермейді. Олардың биіктігі мен ені бойынша реттелуі маңызды. Кейде бүйірлік тіректердің көмегімен омыртқаның сколиоздық өзгерістерін түзетуге болады. Суретте — Medical Distributors компаниясының PATRON арбалар каталогынан мысал.
Жамбас белдігі. Отыру қалпын ұйымдастыру кезінде әрқашан белдіктерді қолдану ұсынылады. Егер баланы бекітпесе, жамбас орындықта алға қарай сырғып кетуі мүмкін — соның салдарынан омыртқаның табиғи иіндері өзгеріп, бұл екінші деңгейдегі асқынулардың дамуына әкеп соғады. Жамбас белдігі жамбастың солға-оңға бұрылуынан сақтайды, симметриялы қалыпты сақтауға көмектеседі және қауіпсіздік белдігі қызметін атқарады. Суретте — Medical Distributors компаниясының PATRON арбалар каталогынан мысал.
Кеудеше. Кеудешелердің пішіні мен өлшемі әртүрлі болғанымен, негізгі қызметі — бала денесінің жоғарғы жағын бекіту. Кеудешені дұрыс реттеу өте маңызды: ол қозғалысқа кедергі келтірмеуі және мойынды қыспауы тиіс. Егер бала өздігінен отыруға қиналса, оны кеудешемен ыңғайсыз қалыпта ұстағаннан көрі, орындықты тұтастай артқа еңкейтіп, жүктемені азайтқан тиімдірек. Кеудешені үнемі тағып жүру ұсынылмайды, өйткені ол дененің жоғарғы бөлігін қозғалыссыз қалдырып, тұлға бұлшықеттерінің жұмысын тоқтатуы мүмкін — мұндайда дене бұлшықет күшімен емес, жай ғана кеудешеге асылып тұрады. Бірінші суретте — Н-тәрізді кеудеше — Medical Distributors компаниясының PATRON арбалар каталогынан мысал. Екінші суретте — «Комфорт» кеудешесі. Medical Distributors компаниясының PATRON арбалар каталогынан мысал.
Бас тірегіш. Бас тірегіштің негізгі міндеті — баланың басын ортаңғы сызық бойынша бейтарап қалыпта ұстап тұру, яғни бастың алға-артқа немесе оңға-солға ауып кетпеуін қамтамасыз ету. Бас тірегіш дұрыс таңдалмаса, екінші деңгейдегі асқынулар күшеюі немесе жаңа ақаулар пайда болуы мүмкін. Бас тірегіштер құрылымға біріктірілген және бейімделгіш болып бөлінеді. Құрылымға біріктірілген бас тірегіш (бірінші суретте) бастың бүйірлік тіректерімен бірге орындықтың арқалығына бекітілген. Оның биіктігін тек арқалықпен бірге реттеуге болады. Бас қалпын жақсы бақылай алатын балаларға жарайды, бастың бүйірге ауып кетпеуін қамтамасыз етеді. Бейімделгіш бас тірегіш (екінші суретте) әр балаға жеке таңдалады. Ол арнайы қозғалмалы кронштейнге бекітіледі, бұл басты дұрыс қалыпта орналастыруға мүмкіндік береді. Өздігінен басын ұстай алмайтын немесе күрделі ортопедиялық қисаюы бар балаларға арналған. Суретте — Schuchmann Madita қызғылт түсті бейімделгіш бас тірегіші.
Бел және мойын білікшелері. Мойын мен бел лордозы бар және мойын бұлшықеттерінің тонусы төмен балаларға арналған. Бел білікшесі орындықтың арқалығына бел лордозы тұсына, ал мойын білікшесі мойын тұсына орнатылады. Бұл омыртқаның табиғи иіндерін қалыптастыруға және дұрыс отыру қалпын сақтауға мүмкіндік береді. Бірінші суретте — бел білікшесі, Medical Distributors компаниясының PATRON каталогынан алынған фото. Екінші суретте — мойын білікшесі, Medical Distributors компаниясының PATRON каталогынан алынған фото.
Табан бекіткіштері. Отыру қалпын дұрыс ұйымдастыру үшін өкше тізенің астында орналасуы керек — бұл жүктеменің бөкске мен табанға біркелкі түсуін қамтамасыз етеді. Табан бекіткіштері аяқты арбаның тіреуішінде қажетті қалыпта бекітуге көмектеседі. Суретте — Medical Distributors компаниясының PATRON каталогынан табан бекіткіштерінің (белдіктер) мысалы.
Абдуктор — аяқ арасындағы арақашықтықты сақтауға арналған білікше немесе белдік. Ол отыру қалпында бөксені алшақтату үшін қажет. Әрқашан қолданылмайды, тек дәрігер тағайындаған жағдайда ғана пайдаланылады. Суретте — Medical Distributors компаниясының PATRON каталогынан алынған мысал.
Биіктігі, тереңдігі және еңкею бұрышы бойынша реттелетін (және/немесе модельге байланысты) алынбалы үстел. Үстелдің көмегімен дене мүшелерінің әрқайсысы тірекке ие болатын «жабық биомеханикалық тізбек» құрылады: бөксе орындыққа, табан аяқ тірегішке, арқа орындықтың арқалығына, бас бас тірегішке, ал білек үстелге тіреледі. Әрине, бала үстел үстінде ойнай алады немесе сабақпен айналыса алады. Суретте — Medical Distributors компаниясының PATRON каталогынан алынған алынбалы үстел.
Приказ Министерства труда и социальной защиты РФ от 05.03.2021 № 106н «Об утверждении перечня показаний и противопоказаний для обеспечения инвалидов техническими средствами реабилитации».
Zollars J. А. Special Seating: An Illustrated Guide, Revised Edition. Prickly Pear Publications, 2010.